Ruchy gałek

Gdy zadasz komuś pytanie, na którym musi się zastanowić, jego źrenice na krótką chwilę przeniosą się w bok. To sygnał, że ta osoba przetwarza informacje. Jest to coś w rodzaju przeniesienia uwagi z zewnątrz na własne wnętrze. Gdy uważnie przyjrzysz się temu chwilowemu odwróceniu wzroku, zauważysz, że gałki oczne poruszają się w różnych kierunkach. Rozmówca może patrzeć w lewo, w prawo, w górę lub w dół.

Teoria NLP

W wielu książkach i na wielu szkoleniach można spotkać teorie dotyczące neurologicznego uwarunkowania kierunków spojrzeń. Zgodnie z nimi, to w która storę dana osoba parzy zależy od tego, do jakich zasobów swojego umysłu sięga. Śledząc ruch gałek możemy odgadnąć, czy ktoś akurat przypomina sobie jakiś obraz, czy wsłuchuje się w jakiś dźwięk, czy też w coś się wczuwa. Teoria jest atrakcyjna, niestety nie ma żadnych badań naukowych, które by ją w pełni potwierdzały. To jednak nie oznacza, że w całości jest to błędny pomysł.

[ad#Google Adsense-1]

W niektórych badaniach znaleziono częściowe powiedzenie związków ruchów gałek ocznych z procesami poznawczymi. Zachęcam cię do samodzielnego sprawdzenia tej koncepcji.

Zadaj komuś kilka pytań i zwróć uwagę w którą patrzy stronę. Nawet, jeżeli nie uda ci się otrzymać takich samych wyników jak w tabeli poniżej, śledzenie ruchu gałek, jest dobrym ćwiczeniem uwrażliwiającym na komunikację niewerbalną.

Obrazy skonstruowane  Jak by wyglądał twój pokój, z niebieską tapetą w różowe kwiatki? Wyobraź sobie czerwony trójkąt, na niebieskim tle.	Obrazy przypominane  Jaki kolor mały ściany twojego pokoju, w którym mieszkałeś jako dziecko? Jaki kolor mają drzwi do twojego domu?
Dźwięki skonstruowane  Jak twój głos brzmiałby pod wodą? Jaki dźwięk wydałby fortepian zrzucony z czwartego piętra?	Dźwięki przypominane  Jak brzmi głos twoje matki? Czy możesz przypomnieć sobie głos skowronka?
Odczucia cielesne  Co czujesz, gdy wkładasz gołą stopę do morza? Jak smakują lody truskawkowe?	Dialog wewnętrzny (mówienie do siebie)  Wyrecytuj po cichu jakiś wierszyk, który pamiętasz

Wiele osób, szczególnie sprzedawców, jest szkolonych w różnego rodzaju technikach „otwierania rozmówcy”. Punkt jest prosty: skoro otwarta postawa ciała wiąże się z zainteresowaniem, wystarczy fizycznie „otworzyć” rozmówcę fizycznie, by otworzył się także psychicznie.

Zmienić zamkniętą postawę ciała na otwartą jest bardzo łatwo, można np. podać klientowi coś do ręki – jakąś książkę czy ulotkę – będzie wtedy zmuszony rozłożyć ręce. Można także coś położyć przed nie i poprosić by popatrzył na to – będzie wtedy zmuszony pochylić się w naszą stronę.

Czy rzeczywiście taki sposób „otwierania” rozmówcy jest skuteczny? W pewnym stopniu – tak. Jeżeli rozmówca jest już tobą zainteresowany, może mu to pomóc zrobić mały krok naprzód. Ale gdy nie jest jeszcze gotowy, najczęściej wróci do swojej starej postawy.

Gdyby takie proste triki były skuteczne, po krótkiej jeździe windą, wychodzilibyśmy bogatsi o kilku przyjaciół. Skoro dystans fizyczny wiąże się z dystansem psychicznym, zgodnie z tą logiką, gdy staniemy blisko kogoś, powinniśmy poczuć do niego przyjazne uczucia. Oczywiście nic takiego się nie dzieje. Po pierwsze mamy inne sposoby na to by i tak zachować dystans, niezależnie od tego jak blisko stoimy (np. unikając wzroku) a po drugie, nie czujemy w takiej sytuacji otwartości, ale przeciwnie niewygodę i rozdrażnienie.

To, że nasze emocje wywołują określone ruchy i zachowania, nie oznacza, że równie łatwo jest to zrobić w drugą stronę. Wykonanie jakiegoś gestu może, ale nie musi pociągać za sobą odpowiednie emocje.

Jeżeli chcesz otworzyć drugą osobę, powinieneś przede wszystkim zrozumieć powody, dla których jest zamknięta, a następnie je wyeliminować. Być może rozmówca ma jakieś obawy lub pytania, których nie ma odwagi wyjawić. Zamiast go otwierać poprzez prymitywne triki, zadawaj mu pytania,słuchaj go uważnie i śledź co dziej się z jego ciałem. Zachowania niewerbalne dadzą ci informację czy jesteś na dobrym tropie. 

Czy twój rozmówca stworzył barierę?

Była już mowa o otwartej i zamkniętej postawie ciała. To jedna z najłatwiejszych informacji, na które powinieneś zwrócić uwagę, gdy chcesz zrozumieć co znaczy mowa ciała drugiej osoby: czy tworzy ona pomiędzy tobą a sobą jakieś bariery? Czy krzyżuje ręce lub nogi albo zasłania się czymś (np. trzymaną przed sobą kartką)? Jeżeli tak, może to oznaczać, że czuje się niepewnie lub ma negatywne nastawienie.

Tego typu bariery nie muszą być efektem jakichś zakorzenionych postaw, może to być po prostu efekt zbyt małej ilości przestrzeni. Spróbuj np. troszeczkę się cofnąć i zobacz czy mowa ciała się zmienia. Być może bariera zniknie  - takie bariery są często efektem zbyt bliskiego dystansu. Zwróć uwagę jak wygląda mowa ciała innych ludzi, gdy jedziesz windą lub zatłoczonym tramwajem. Ponieważ ludzie są tak zbyt nienaturalnie blisko siebie, zazwyczaj tworzą różnego typu bariery oraz unikają spojrzeń innych. To pozwala im poczuć się lepiej. Możesz także spróbować otworzyć pozycję ciała drugiej osoby.

Samo założenie nogi na nogę niewiele znaczy, chyba, że towarzyszą mu inne komunikaty mowy ciała

Oczywiście z barierami mamy do czynienia nie tylko podczas stania, ale także podczas siedzenia, np. zakładając nogę na nogę. Tutaj jednak trzeb być nieco ostrożniejszym w interpretacji.

Siedzenie z założonymi nogami, szczególnie w przypadku kobiet, to standardowa niewiele znacząca postawa.

Jeżeli jednak ktoś, nie tylko ma założone nogi, ale do tego jeszcze ręce i ma ciało odchylone do tyłu, możesz przypuszczać, że ma negatywne i obronne nastawienie.

Mimo, że noga założona na nogę niewiele znaczy, odchylenie ciała do tyłu oraz bariera z rąk sugeruje obawy lub wrogość.

Zaproszenie

Pewne znacznie może mieć także to, w którą stronę założone są nogi. Powiedzmy, siedzisz po prawej stronie sofy, tak, że gdy ktoś się do ciebie przysiąść, będziesz go mieć po lewej stornie. Gdy ta osoba założy nogę na nogę, może to zrobić tak, że skieruje w twoją stronę wewnętrzną stronę uda (lewa noga na prawą) lub zewnętrzną (prawa na lewą). W tym drugim przypadku możemy mówić o barierze. Ta osoba odgradza się od ciebie. W pierwszym przypadku jest to raczej zachęta do nawiązania kontaktu.

Mowa ciała: wskazywanie kolanem – sygnał zalotów

Z jeszcze wyraźniejszym zaproszeniem będziesz miał do czynienia wtedy, gdy ktoś podwinie prawą nogę i na niej usiądzie, tak by kolano wskazywało w twoją stronę. Ta postawa wskazującego kolana jest jednym z gestów zalotów, jakie wysyłają kobiety.

Cały zestaw sygnałów zalotów – przechylona głowa, otwarte ręce, a przede wszystkim wskazywanie kolanem

Mowa ciała: amerykańska czwórka

W przypadku tej ostatniej postawy nogi tworzą coś w rodzaju cyfry „4” (lub jej lustrzanego odbicia). Takiej postawy nie należy jednak mylić z tzw. „amerykańską czwórką”, w której okolice kostki leżą na kolanie drugiej nogi. Taka postawa, popularna w Stanach, przyjmowana jest często przez pewnych siebie, nastawionych na współzawodnictwo i spór ludzi.

Sygnały władzy, dominacji i współzawodnictwa – amerykańska czwórka (nogi), wygodnie oparte ręce, wysoko uniesiona głowa

Mowa ciała: Nogi skrzyżowane w kostkach

Pewną formą bariery tworzonej za pomocą nóg jest skrzyżowanie ich tylko w kostkach. Niektórzy twierdzą, że jest to odpowiednik zagryzania warg, czyli objaw próby kontroli swoich emocji. Tak daleko bym nie szedł w wyciąganiu wniosków. Wiele zależy od tego, co dzieje się w pozostałych częściach ciała. Jednak zazwyczaj, ktoś kto trzyma nogi skrzyżowane w kostkach, nie czuje się zupełnie swobodnie. Gdy ktoś np. siedzi tak w drogiej restauracji, można sądzić, że czuje się trochę skrępowany i skupia się na tym, jak powinien się teraz zachować. Mowa ciała sygnalizuje, że nie do końca czuje się swobodnie.

Postawa zamknięta – negatywny komunikat

Postawa zamknięta  powstaje wtedy, gdy tworzymy między sobą a rozmówca jakąś barierę. Jej elementem może być jakiś przedmiot. Ktoś może np. zasłaniać się, trzymaną przed sobą kartką papieru, książką, torebką czy nawet bukietem kwiatów. Jednak podstawowym sposobem tworzenia bariery (zamykania postawy ciała) jest założenie rąk i nóg.

Skrzyżowane na piersiach ręce mogą być objawem tego, że komuś jest zimno, lub też, że ma utrwalone, przyjęte od kogoś jakieś nawyki. Często jednak bariera wiąże się z potrzebą odgrodzenia się od świata, z defensywnością, z potrzebą ochrony siebie samego. Ludzie, którzy rozmawiają z rękoma założonymi na piersiach są odbierani jako bardziej chłodni i negatywnej nastawieni, niż osoby, nie tworzące barier. Dlatego zazwyczaj nie zobaczysz w telewizji spikerów, którzy by mówili z rękoma założonymi na piersiach. Także inni profesjonaliści, występujący przed ludźmi (trenerzy, sprzedawcy, wykładowcy) wystrzegają się zamykania postaw.

Ciekawe jest, że przyjęcie zamkniętej postawy może wtórnie wywołać w psychiczną blokadę. W jednej z znalazłem wzmiankę o badaniach, w których proszono studentów o przyjęcie na czas wykładu zamkniętej lub otwartej postawy ciała. Ponoć grupa, którą proszona o założenie rąk, uzyskała wyniki o 38% niższe mniej niż grupa, która miała przyjąć otwartą postawę ciała. Niestety była to jedna z książek podchodzących do nauki w sposób mitologiczny (gdzieś w Ameryce, kiedyś, ktoś zrobił badania) i nie podano żadnych szczegółów.

Prawdopodobne jest, że zamknięcie postawy ciała wywołuje w nas dystans. Ja jednak wyobraziłem sobie, jak musiał się czuć wykładowca, która prowadząc zajęcia widział kilkadziesiąt osób siedzących ze skrzyżowanymi rękoma. Obawiam się, że w takiej sytuacji mógł poprowadzić zupełnie inny wykład.

Lęk czy wrogość?

Gdy widzisz założone na piersiach ręce, przyjrzyj się temu, jak mocno są ściśnięte. Bardzo mocno ściśnięte, tak, że łokcie przylepione są do ciała, mogą oznaczać lęk.
Z kolei lekko założone, z łokciami na zewnątrz, połączone jeszcze z rozstawionymi szeroko nogami (postawa strażnika) oznacza agresję i arogancję.

Wrogość może także wyrażać się poprzez dodatkowo zaciśnie pięści. Osoba, która ma taką postawę wygląda tak, jakby sama siebie powstrzymywała przed rzuceniem się z pięściami na rozmówcę. Poczucie wyższości może wiązać się także z postawą, w której ktoś trzyma pod pachami palce, a na zewnątrz wystawia skierowane ku górze kciuki.

Częściowa bariera

Założenie rąk na piersi ma w sobie pewien element agresji i niektóre osoby, mimo, że miałby ochotę go wykonać czuje się z nim niezręcznie. Pojawia się wtedy częściowa bariera. Na przykład jedna ręka jest opuszczona wzdłuż ciała, a druga, zgięta, chwyta ją za łokieć (lub na odcinku od przedramienia do ramienia).

Inną, częściową barierą jest pozycja, jaką ludzie przyjmują często gdy występują na środek, przed innym.
Jedna dłoń trzyma drogą, na wysokości podbrzusza. Takie ściskanie swojej dłoni jest równocześnie formą adaptatora. Trzymanie za rękę kojarzymy z rodzicami, którzy robili to w sytuacji niebezpieczeństwa. Nie mając obok rodziców, którzy mogliby na schwycić za rękę, uspokajamy się, sami powtarzając na sobie ten gest .

Nie myl zamkniętej postawy z wieżyczką

Nie należy jednak mylić splecionych rąk z tzw. wieżyczką (połączone ze sobą palce lewej i prawej ręki, przy szeroko rozstawionych nadgarstkach, łokcie oparte na stole, krześle lub nogach). Przyjęcie takiej postawy wiąże się z poczuciem pewności siebie, dominacji i kontroli sytuacji. To gest dominacji i podporządkowania innych (o ile oczywiście jest autentyczny, ostatnio jedyne o czym świadczy „wieżyczka” jest to, że jej autor był na szkoleniu lub przeczytał książkę na temat mowy ciała).

Nogi skrzyżowane podczas stania

W przypadku postawy stojącej, bariera z nóg ma przejrzyste znacznie. Krzyżowanie nóg podczas stania, jest znacznie mniej wygodne niż taka postawa ciała, w której ciężar ciała rozkłada się proporcjonalnie. Gdy kogoś dopiero poznajemy i rozmawiamy z nim na stojąco, zazwyczaj przyjmuje postawę „pierwszego spotkania” – uśmiech, ręce założone na piersiach i skrzyżowane nogi (ciężar ciała oparty na jednej nodze, druga noga skrzyżowana w okolicach piszczeli, o ziemię oparty tylko czubek buta). Dopiero gdy przez chwilę ze sobą rozmawiamy, najpierw rozplątują się nam się ręce, a potem nogi. Stajemy wtedy swobodnie na dwóch nogach, jedna noga zazwyczaj wysunięta jest nieco w przód. Gdy rozmawiamy w grupie, zazwyczaj nieświadomie wystawiamy stopę tak, by wskazywała osobę, która nas bardziej interesuje.

Tego, co się dzieje z nogami jesteśmy mniej świadomi, niż tego, co dzieje się z górną częścią tułowia. W postawie stojącej, nogi mogą trafniej oddawać odczucia i nastawienie. Kilka dni temu widziałem na poczcie taki obrazek: wielki, ogolony na zapałkę facet stoi przed jednym czynnym okienkiem. Od pasa w górę obraz spokoju i determinacji. Ale wystarczy spojrzeć w dół. Nogi ustawił jakby był baletnicą, która za chwilę wykona piruet. Całe ciało oparte na lewej nodze, prawe udo mocno przyciśnięte do lewego, prawa stopa skierowana pionowo do ziemi, oparta tylko czubkiem buta po lewej stornie ciała. Dodatkowo co pewien czas jego głowa delikatnie obraca się w bok, tak jakby sprawdzał co dzieje się za nim. A za nim wielka kolejka, która się zrobiła w czasie, gdy on nadawał swoją ogromną liczbę paczek. O ile nie chce do toalety, to jego nogi pokazują, że czuje się spięty. Po pewnym czasie otwiera się drugi okienko. Kolejka szybko maleje. Mężczyzna staje na obydwu noga. Teraz dolna część jego ciała jest spójna z górną.

Sztywne, napięte ciało może być oznaką gotowości do działania, częściej jednak jest oznaką braku pewności siebie. Gdy zobaczysz grupę, w której jedna osoba jest przełożonym, właśnie ona będzie siedziała (lub stała) w najbardziej zrelaksowanej pozycji. Rozluźnienie wiąże się często z niesymetrycznym rozłożeniem rąk (np. jedna noga podpiera brodę, druga swobodnie leży na oparciu) i nóg. Pozostałe osoby będą sztywno siedzieć lub wyprężone stać.

Poziom napięcia ciała modyfikuje znacznie pozostałych elementów postawy. Czymś innym są ręce założone na piersiach, połączone z rozluźnieniem a czymś innym w połączeniu z napięciem.

Od ogólnego napięcia zależy też wyciągniecie ciała w pionie. Garbimy się, gdy jesteśmy znudzeni, zmęczeni czy przerażeni. Gdy nas coś zainteresuje, gdy poczujemy się pewnie i bezpiecznie, prostujemy się. Jednak zbyt mocne wyprostowanie kręgosłupa, połączone ze sztywnością i uniesionymi ramionami, może być efektem stresu, przerażenia czy obaw.

O tym, które części ciała są napięte, a które rozluźnione świadczą także różnego rodzaju podpórki. Gdy jesteśmy znudzeniu i senni, zaczyna nam ciążyć głowa. Opieramy ją wtedy na dłoni. Znacznie ma nie tyle samo jej podparcie, ile ciężkość głowy. Nie zawsze to podtrzymywanie jest takie wyraźne, czasem może być to subtelne podpieranie brody pacami.

Nie należy jednak mylić podparcia głowy, z gestem, w którym to ręka opiera się o głowę. Gdy o policzek oparta jest pięść z palcem wskazującym uniesionym do góry, taka postawa oznacza zainteresowanie.

Niektóre postawy ciała są określone kulturowo, a nawet dokładnie opisane. W wojsku jest to np. podstawa zasadnicza, przyjmowana na komendę „baczność!”. Żołnierz prostuje kręgosłup, wypina pierś do przodu, patrzy wprost, opuszcza ręce wzdłuż tułowia i przyciska je do ud. Co prawda, na co dzień nikt nie wykrzykuje nam za uchem rozkazów, ale w pewnych sytuacjach działamy podobnie. Idzie mężczyzna – przygarbiony, z obwisłym brzuchem, ze spojrzeniem skierowanym do dołu. Nagle zza rogu wychodzi piękna kobieta. Mężczyzna jak na komendę, wciąga brzuch, prostuje kręgosłup i podnosi wzrok. Kobieta, jeżeli mężczyzna robi na niej wrażenie, również wykonuje podobny manewr. Mijają się, odchodzą kawałek i znowu pojawia się komenda, tym razem „spocznij”.

Tego rodzaju „komendy” pojawiają się także w innych sytuacjach. Gdy np. wchodzimy do gabinetu szefa, gdy spotykamy znajomych, gdy wracamy po pracy do domu i witamy się z dzieckiem, gdy wchodzimy do poczekalni u dentysty, itp. Nie chodzi o to, że w każdej z tych sytuacji stajemy na baczność. W każdej z nich przyjmujemy inną postawę. Jednak za każdym razem miejsce i osoba, którą spotkamy sprawia, że zmienia się ułożenie naszego ciała.

Czasem może się wydawać, że pewne miejsca wywołują określone postawy. Na przykład nawet najbardziej rozluźniony człowiek, wchodząc do kościoła spuszcza wzrok i chwyta się za ręce, jakby musiał chronić swoje podbrzusze. Jednak to nie miejsce czy kontekst społeczny sprawiają, że przyjmujmy różne postawy. To raczej emocje, czy nastawienia jakie przypisane są w naszych głowach do tych sytuacji. Postawa jest odbiciem ogólnego napięcia jakie czujemy i stosunku jaki mamy do rozmówców.

Aby ułatwić sobie analizę postaw, zwróć uwagę na jej trzy aspekty: napięcie ciała (tonus), stopień otwarcia postawy oraz ustawienie ciała (kierunek i pochylenie). W rzeczywistości są one ze sobą bardzo związane, jednak łatwiej na będzie przyjrzeć się im po kolei.

Indywidualne wzorce mowy ciała

Wzorce zachowań u każdego człowieka są nieco inne. Każdy z nas ma swoje własne, specyficzne dla siebie zestawy zachowań wyrażających wewnętrzne odczucia. Jedna osoba, gdy czuje się niepewnie rusza się szybko, zaciska pięści i dotyka twarzy, inna bawi się pierścionkiem, zagryza wargi i odchyla się do tyłu, jeszcze inna spowalnia i zakłada ręce na piersiach. Pamiętaj o tym, ile razy zabierasz się za analizę mowy ciała. To, co znajdziesz dalej to tylko sugestie.

Pamiętaj także o tym, że pojedyncze zachowanie nie ma żadnego znaczenia. Znaczenie mają dopiero zespoły zachowań. Np. oblizywanie warg może wiązać się z lękiem, ale tylko wtedy, gdy towarzyszą mu inne zachowania z danej grupy. Samo oblizywanie warg może równie dobrze być elementem zalotów.

Odcienie obrony

Nastawienie obronne, czy defensywne może mieć wiele różnych odcieni. Może to być lęk i przerażenie, ale może także być lekka niepewność czy nieśmiałość. Stosunkowo łatwo rozpoznać lęk – wskazówek jest tutaj zazwyczaj dużo. W przypadku mniejszego natężenia nastawienia defensywnego, w zestawie zachowań zazwyczaj znajduje się napięta postawa ciała.

Typowe zachowania niewerbalne wiążące się z poczuciem pewności siebie i bezpieczeństwem

• Otwarta postawa ciała
• Dobry kontakt wzrokowy
• Niewielkie napięcie mięśni,
• Rozluźniona postawa ciała
• Swobodne ramiona
• Umiarkowane lub niskie natężenie ruchów
• Mniejsza ilość gestykulacji
• Rozpięcie marynarki lub jej ściągnięcie (mężczyźni)
• Nogi swobodnie oparte o ziemię
• Ręce luźno oparte o poręcze
• Spokojny głos

Typowa mowa ciała wiążąca się z napięciem, niepewnością i poczuciem braku bezpieczeństwa

• Zamknięta postawa ciała (bariery z rąk lub nóg)
• Odchylenie do tyłu
• Wycofanie się, odsuwanie się od drugiej osoby
• Unikanie kontaktu wzrokowego
• Napięte mięśnie
• Niewygodna postawa ciała
• Spięte ramiona
• Szybkie, nerwowe ruchy
• Duża ilość gestykulacji
• Ściąga usta
• Duża ilość adaptatorów (np. głaskanie się po ramionach, zagryzanie palców, sprawdzanie czy naszyjnik jest na miejscu, itp.)

Typowa mowa ciała wiążąca się z lękiem

• Częste mruganie powiekami
• Zwilżanie warg (np. poprzez oblizywanie)
• Wiercenie się na krześle
• Drganie nóg
• Zagryzanie palców
• Zagryzanie warg
• Zagryza końce włosów lub palce
• Skubie dłonie
• Ściskanie, wykręcanie dłoni
• Chrząkanie, przeczyszczanie krtani
• Załamania głosu
• Ciężki, szybki oddech

…wysiłki zmierzające do wyizolowania «bitów» komunikacji pozawerbalnej i wysuwanie na ich podstawie uogólnień są z góry skazane na niepowodzenie. Wszystkie artykuły i książki na temat «języka ciała», które miały rzekomo natychmiast uczynić z czytelnika eksperta li tylko na podstawie obserwacji zachowań ludzkich w czasie przyjęć towarzyskich, są całkowicie bałamutne. Główny błąd popularyzacji „języka ciała” polega na tym, że jest on ukazany jako zjawisko niezależne od człowieka, jako coś, w co można się przyodziać lub co można zdjąć tak samo jak ubranie[i].

Język ciała nie jest kostiumem, w który możesz się dowolnie przebierać. Jest czymś głęboko zakorzenionym w naszym sposobie przeżywania świata. Wypływa z naszego środka. Jeżeli np. jesteś osobą niepewną siebie nie wystarczy, że nauczysz się chodzić w wyprostowany sposób. Przestraszona i wyprostowana osoba, to ciągle ktoś przestraszony. I będzie tak, nawet, gdy doda do prostych pleców jeszcze dziesięć innych elementów. Gdy małpę ubierzesz w garnitur i nauczysz ją poruszać się jak człowiek, nie stanie się przez to człowiekiem. Rozwój języka ciała wymaga zejścia głębiej. Polega na pracy ze swoimi wewnętrznymi stanami, odczuciami i wyobrażeniami. Mechaniczne uczenie się ruchów w żaden sposób nie pomaga. Początkiem nauki języka ciała jest rozwój świadomości swojego ciała.

[i] Edward T. Hall, Poza kulturą (Warszawa 2001: PWN, 2001), 86

Odtworzenie w swoim ciele tego, co się dzieje się z ciałem drugiej osoby może dostarczyć wielu cennych informacji. Nie rób tego tak, jak się robi triki. Nie oczekuj, że samo naśladowanie zmusi drugą osobę do tego cię lubić.

Zanim zaczniesz naśladować upewnij się, że:

- Masz kontakt z samym sobą, nie zatracasz się w tej rozmowie, nie zależy ci za wszelką cenę by wypaść jak najlepiej.

- Jesteś autentycznie ciekawy drugiej osoby – jej przeżyć i jej świata.

- Chociaż przez chwilę spróbowałeś patrzeć na świat z jej perspektywy.

Gdy spełnisz te warunki naśladowanie może przestać być mechanicznym trikiem, i stać się narzędziem ułatwiającym nawiązanie głębokiego kontaktu.

Odtworzenie swoim ciałem tego co robi druga osoba, może ci pomóc wejść w jej skórę. Robiąc to cały czas sprawdzaj co czujesz.

Na przykład podczas rozmowy ze mną, moja rozmówczyni w specyficzny sposób zaciska dłonie. Domyślam się, że ten gest może wynikać z jakiegoś napięcia, nie wiem jednak o co konkretnie chodzi. Mogę spróbować dowiedzieć się. Wykonuję ten sam gest (dokładając wszystkie pozostałe elementy) i staram się wyczuć co się ze mną dzieje. Jak ja się czuję robiąc to samo co ona?

Ta sama lista, która służyła nam do oceny stopnia synchronizacji może służyć jako podpowiedź tego co możesz zechcieć spróbować wypróbować na sobie.

Wybierz jakiś element zachowania, zgraj z nim swoje zachowanie. Postaraj się najpełniej zrozumieć swoje odczucia. Co się w tobie pojawia, gdy np. zgrywasz swój oddech z zachowanie, drugiej osoby? Jakie emocje czy odczucia się pojawiają?

Jakie elementy mowy ciała można naśladować?

Tempo. Zgraj tempo swoich ruchów z tempem drugiej osoby. Np. jeżeli ona jest pobudzona i mówi szybko, również zacznij szybko się ruszać. Nie musisz od razu wykonywać dokładnie takich samych ruchów. Nie jest koniecznie np. kopiowanie zamaszystych ruchów całą ręką. Mogą to być mikro – ruchy, np., delikatne poruszania dłoni. Powinny być jednak wykonywane w tym samy tempie. Tempo możesz odtworzyć w zupełnie inny sposób. Np. rytm kroków drugiej osoby, ruchem głowy.

Oddech. Zgraj tempo swojego oddechu z oddechem drugiej osoby. Spróbuj oddychać w ten sam sposób, co ona – brzuchem, górną częścią klatki piersiowej czy przeponą.

Spojrzenia. W którą stronę twój rozmówca patrzy? Jak długo patrzy? Czy unika wzroku? Jak często mruga? Spróbuj się z tym zgrać.

Głos. Ustaw głos w taki sam sposób jak rozmówca.

Napięcie mięśni. Spróbuj przyjąć taki sam poziom natężenia mięśni, jakie prezentuje druga osoba. Zwróć uwagę na kręgosłup (wyprostowany lub zgarbiony), barki (spięte lub rozluźnione), pochylenie głowy (do góry lub w dół).

Środek ciężkości ciała. Nie musisz przyjmować dokładnie takiej samej pozycji jak druga osoba. Znajdź postawę, w które ciężar ciała jest rozłożony w podobny sposób. Zwróć uwagę na pochylenie ciała, zarówno w płaszczyźnie przód – tył, jak i do boku.

Ręce i nogi. Wykonaj Czy jego ręce są sztywne czy rozluźnione w nadgarstkach? Czy palce są połączone? Jak ułożone są nogi?

O czym pamiętać naśladując mowę ciała (zachowania niewerbalne) drugiej osoby

Gdy naśladujesz zachowania drugiej osoby, pamiętaj o kilku rzeczach:

Nie rób tego cały czas. Pozwól swojemu ciału by samo przejęło naśladowanie. Nie dajesz mu na to szans, gdy twój świadomy mózg cały czas zmusza ciała do wykonywania poleceń. Potraktuj naśladowanie jako rodzaj próbki. Nie traktuj go jako surogatu kontaktu.

Nie staraj się naśladować wszystkiego. Wybieraj nie więcej niż 70% zachowań.

Nie staraj się naśladować dokładnie jak zwierciadło. Ważny jest sam rytm i kierunek ruchów. Np. rytm głowy możesz oddać ruchem ręki, itp.

Pamiętaj, że twoją intencją jest nawiązanie głębszego kontaktu, a nie zrobienie kilku trików.

W parku, po którym czasem spaceruję, w jednej z bocznych alejek rośnie niepozorny krzew. Wysoki na nie więcej niż metr, schowany wśród innych zarośli, pod koniec lata pokrywa się czarnymi, osadzonymi na zielonym kielichu jagodami. Nie wiem, skąd tam się wzięła ta roślina. Jest bardzo toksyczna. Kiedyś używano jej do trucia wilków. Jej sokiem preparowano podrzucane im mięso. Stąd jej polska nazwa – wilcza jagoda. To jednak nie jest jej jedyne określenie. Znacznie wdzięczniejsze to belladonna. Dosłownie znaczy „piękna pani”. Nie chodzi o piękno samej rośliny. Od czasów starożytnego Rzymu, kobiety, które chciały pięknie wyglądać używały jej jako kosmetyku. Wyciąg z jagód zapuszczano do oczu. Efektem tego zabiegu było rozszerzenie źrenic.

Jeżeli nie używamy tego rodzaju środków, nie mamy bezpośredniej kontroli nad szerokością swoich źrenic. Nie jesteśmy nawet w stanie powiedzieć czy mamy je akurat zwężone czy rozszerzone. Szerokość źrenic zależy oczywiście w dużym stopniu od oświetlenia. Może także zależeć od środków chemicznych obecnych w organizmie (np. po zażyciu narkotyków źrenice są zawężone).

Gdy patrzymy na rzeczy atrakcyjne

Jednak nie tylko. Źrenice rozszerzają nam się wtedy, gdy patrzymy na rzeczy dla nas atrakcyjne. Gdy mężczyzna patrzy na zdjęcie pięknej kobiety ma źrenice szersze, niż gdy patrzy na zdjęcie kobiety nieatrakcyjnej. Tak samo jest z kobietą patrzącą na zdjęcie przystojnego mężczyzny. Nie chodzi jednak tylko o atrakcyjność płci przeciwnej. Źrenice rozszerzają nam się wtedy, gdy oglądamy zdjęcia lubianych polityków, a zawężają, gdy widzimy zdjęcia polityków nielubianych. Im bardziej coś nam się podoba, tym szersze mamy źrenice.

Gdy następnym razem będziesz chciał (chciała) sprawdzić, czy się podobasz komuś zwracaj uwagę na zmianę szerokości źrenic tej osoby. Pamiętaj o wpływie oświetlenia, ale spróbuj uważnie się przyjrzeć, czy w trakcie rozmowy źrenice zmieniają swoją wielkość. To może być ważne wskazówka.

Osoby o szerokich źrenicach bardziej się podobają

Ale jest także odwrotnie. Im ktoś ma szersze źrenice, tym bardziej nam się podoba (właśnie, dlatego średniowieczne elegantki ceniły belladonnę). By się o tym przekonać, wystarczy pokazać ludziom serię zdjęć, na których ludzie raz mają szerokie źrenice a raz zwężone (bardzo łatwo takie zdjęcia sztuczne przygotować – wystarczy przeprowadzić prosty retusz). Okazuje się, że podczas tego rodzaju eksperymentu, ludzie częściej przypisują pozytywne charakterystyki zdjęciom, na których źrenice są rozszerzone. Te same zdjęcia, tyle że z zawężoną źrenicą, oceniane są jako zdjęcia osób o negatywnych cechach.

To zjawisko występuje oczywiście nie tylko w odniesieniu do zdjęć. W jednym z eksperymentów zaaranżowano specjalną sytuację. Gdybyś brał w nim udział, poproszono by cię o to, byś wybrał spośród dwóch osób, z którymi za chwilę porozmawiasz tą, która w twojej ocenie jest milsza, bardziej godna zaufania i z którą wołałbyś porozmawiać na tematy intymne. Wchodzisz do pokoju i widzisz dwie osoby. Obydwie są w takim samym stopniu atrakcyjne. Tak w każdym razie ocenili niezależni eksperci. Po chwili rozmowy wybierasz – wskazujesz na jedną z osób i uzasadniasz, dlaczego wołałbyś tą osobę. Przytaczasz różnego rodzaju uzasadnienia, rozpisujesz się, dlaczego wolałbyś porozmawiać z jedną z tych osób, jesteś przekonany, że dokonałeś wyboru kierując się osobowością tej osoby czy równie ważnymi czynnikami…, jednak nie wiesz o czymś.

Jednej z dwóch osób podano środek farmakologiczny, który rozszerzył jej źrenice (coś w rodzaju wyciągu z belladonny). Jeżeli jesteś podobny od osób, które rzeczywiście brały udział w eksperymencie, szansa, że wybrałbyś osobę o rozszerzonych źrenicach jest znacznie większa, niż że wybrałbyś osobę o zawężonych. Nasze źrenice rozmawiają ze sobą, mimo, że nasze mózgi niewiele o tym wiedzą. Gdy moje źrenice się rozszerzają, staję się bardziej atrakcyjny, w odpowiedzi twoje źrenice rozszerzają się również. Ani ja, ani ty ni jesteśmy tego świadomi.